De stop op nieuwe aanvragen voor zware stroomaansluitingen in de regio Utrecht per 1 juli bewijst eens te meer dat netcongestie een blijvertje is. Is er dan helemaal geen ruimte meer op het net, of pakken we het gewoon niet slim genoeg aan?
Het Aansluitoffensief dat minister Hermans op 4 februari 2026 naar de Tweede Kamer stuurde, markeert een kantelpunt in de manier waarop Nederland met netcongestie omgaat. Niet langer alleen uitbreiden, maar ook sturen. Niet alleen capaciteit toevoegen, maar capaciteit organiseren.
Die druk is concreet.
Schurende praktijk
Medio 2025 stonden al meer dan 14.000 aanvragen van grootverbruikers in de wachtrij. Tegelijkertijd ligt er volgens netbeheerders een veelvoud aan vermogen in aanvraag dat nog niet kan worden aangesloten. Het Aansluitoffensief beoogt in dit spanningsveld ruimte te brengen met een pakket aan maatregelen dat technisch logisch is, maar in de praktijk schuurt.
De kern van het offensief ligt in het beter benutten van het bestaande net en het structureel inzetten van flexibiliteit:
- Nieuwe contractvormen maken het mogelijk om transportcapaciteit dynamischer toe te wijzen.
- Netbeheerders benaderen grootverbruikers actief om het net slimmer te gebruiken en de druk op piekmomenten te verminderen. Tegelijkertijd bereiden ze tijdsafhankelijke tarieven voor om gedrag te sturen.
- Met de groepstransportovereenkomst (het codebesluit van de ACM uit december 2025) ontstaat een eerste instrument voor collectief gebruik van capaciteit.
Op papier vormt dit een consistent geheel. In de praktijk ontstaat soms een ander beeld. Niet elke regio kan deze ruimte verzilveren. In delen van Gelderland, Utrecht en Flevoland blijft de beperking liggen op het hoogspanningsnet, waardoor extra flexibiliteit op lagere niveaus geen direct effect heeft. Noord-Brabant koos wijselijk begin april 2026 voor een eigen, aanvullende aanpak, samen met netbeheerders en regionale partijen, om de urgentie lokaal sneller aan te pakken. Beter inzicht in het net, extra regelbaar vermogen inzetten en slimmer gebruik van het net zijn van deze aanpak de pijlers.
Waterbedeffect
Het Aansluitoffensief legt bloot dat het systeem geen optelsom is van maatregelen, maar een gelaagde infrastructuur waarin knelpunten zich kunnen verplaatsen. Wat op één plek ruimte creëert, blijft elders geblokkeerd. Dat geldt bijvoorbeeld voor sectoren als de glastuinbouw, waar de verplichting om te verduurzamen direct botst met het ontbreken van aansluitcapaciteit. De route is duidelijk, de uitvoering kan haperen.
Intussen verandert ook de ordening van schaarste. De voorrang op het net voor kleinverbruikers verdwijnt met ingang van 1 juli 2026. Dan komen groot- en kleinverbruikers in dezelfde wachtrij terecht, waardoor woningbouw, mobiliteit en industrie in toenemende mate om dezelfde capaciteit concurreren. De grote hoeveelheid aanvragen blijft daarbij een stringent probleem, wat duidelijk maakt dat dit geen tijdelijke hapering is, maar een structurele systeemvraag.
Test van het systeem
Het Aansluitoffensief laat zich lezen als een test van het energiesysteem. De centrale vraag is niet alleen hoeveel ruimte nieuwe maatregelen kunnen creëren, maar ook hoe ver het systeem daarmee werkelijk komt. Kunnen flexibiliteit, piektarieven, batterijen en slimmere contractvormen de druk voldoende verlichten, of komen de fysieke grenzen dan toch snel weer in beeld?
Juist daar wordt het spannend. Niet omdat slimme sturing weinig oplevert, maar omdat het effect ervan afhangt van twee zaken die simultaan lopen: de mate waarin onbenutte restcapaciteit beter beschikbaar komt, en de snelheid waarmee het net fysiek wordt uitgebreid. CE Delft wijst er al langer op dat flexibiliteit de verzwaringsopgave kan verkleinen, maar niet wegneemt. Netbeheer Nederland benadrukt in datzelfde verband dat nog altijd duizenden kilometers extra kabel nodig zijn.
De kernvraag hierbij is niet of deze maatregelen iets opleveren, maar of zij snel genoeg effect sorteren om de druk op het systeem merkbaar te verlichten. Het offensief laat zien dat slimmer sturen nodig is. Tegelijk laat het zien dat die slimheid alleen betekenis krijgt als ook de fysieke uitbreiding en de uitvoeringscapaciteit gelijke tred houden met de ambitie.
Zo bezien is het Aansluitoffensief een ultieme systeemtoets. Gaat het op korte termijn lukken om het vermogen om bestaande ruimte beter te benutten, nieuwe ruimte tijdig te organiseren en de infrastructuur snel genoeg mee te laten groeien?
Artikelen
We staan aan de vooravond van een enorme transitie. Lees alles over onze innovaties en oplossingen.
